درباره وبلاگ

تاريخچه شب يلدا :

شب يلدا شب زايش مهر است كه به يادگار اين سنت و باور آن را جشن مي گيرند. ريشه اين باور و اعتقاد برمي گردد به گاهشماري و انديشه هايي كه ايرانيان پيرو مهر يا ميترائيسم از آن داشتند. زمان اجراي مراسم شب يلدا، يا آنچنان كه اصطلاحاً در بين توده مردم به شب چله معروف است، از چندين هزار سال قبل در ايران برگزار مي شود. نخستين شب زمستان فردايش اولين روز زمستان زايش خورشيد يا جشن تولد مهر، خورشيد شكست ناپذير است، زيرا روشني روز و تابش خورشيد و اعتدال هوا در نظر ايرانيان مظاهر نيك و خوشايند و اميدواركننده است، تاريكي، شب و سرما را نيز از اعمال اهريمني مي پنداشتند، با ژرف نگري مشاهده مي كردند كه در بعضي ايام و فصول روزها بسيار بلند مي شود و شب ها كوتاه است. كم كم اين باور برايشان پيدا شد كه نور و روشنايي و ظلمت و تاريكي مرتب در نبرد و كشمكش هستند، در طول سال دريافتند كه كوتاه ترين روزها، آخرين روز پاييز، يعني روز سي ام آذر و بلندترين شب ها شب اول زمستان يعني نخستين شب دي ماه است. پس از بلندترين شب سال، از آغاز دي ماه روزها به تدريج بلندتر و شب ها كوتاه تر مي شود، خورشيد هر روز بيشتر در آسمان مي پايد و نور و گرماي خود را به جهانيان عرضه مي دارد، به همين جهت آن شب را يلدا ناميدند، يعني تولد، زايش خورشيد شكست ناپذير.اقوام قديم آريايي، اعم از هند و ايراني و هند و اروپايي، جشن تولد آفتاب را در آغاز زمستان مي گرفتند، به ويژه ژرمني ها عيد تولد آفتاب را در آغاز زمستان گرفته و آن را به خداي آفتاب نسبت مي دادند، اين با بلندتر شدن روزها هماهنگ است.ابوريحان بيروني در آثار الباقيه ص ۲۵۵ آورده: روز اول ماه دي، خور نيز ناميده مي شود. در قانون مسعودي نسخه موزه بريتاني لندن خره روز ثبت شده، در گاهشماري ص ۵۸ «خرم روز» نامگذاري شده است.

تاثير جشن يلدا بر ساير فرهنگها :

آيين مهر از سوي ايرانيان در جهان غرب گسترش يافت، در روم و بسياري از كشورهاي اروپايي، به همين جهت روز ۲۱ دسامبر را كه برابر با اول دي ماه بود، به عنوان روز تولد مهر يا ميتراي شكست ناپذير جشن مي گرفتند، اما در سده چهارم ميلادي بر اثر اشتباهاتي كه در كبيسه روي داد، تولد مهر نجات بخش، يا مسيحاي منجي در ۲۵ دسامبر واقع شد و از آن زمان اين امر تثبيت شد.لازم به يادآوري است تا آن زمان تولد عيسي مسيح در ششم ژانويه جشن گرفته مي شد، در آن دوران دين اغلب روميان و كشورهاي اروپايي آيين مهر و ميترا بود. هنگامي كه كم كم مسيحيت در روم جا باز كرد متوليان كليسا چون نتوانستند با برانداختن جشن تولد مهر در ۲۵ دسامبر غلبه كنند، همان روز را زايش حضرت مسيح اعلام كردند.

باور داشتن به رستاخيز و پل صراط و استفاده از ناقوس در کليساها و نشانه صليب و غسل تعميد و آرايش درخت کاج در کريسمس که همان سرو آريايي هست و کلاه اسقف ها به نام ميترايي و همزمان ساختن جشن کريسمس با جشن يلدا در ديانت مسيح راه پيدا کرد.

برخي رسوم شب يلدا :

چــــــون پس از شب يلدا روزها کم کم بلند و شب ها کوتاه مي شوند ، آن را چيرگي روشنايي بر تاريکي و تباهي و پيروزي اهورامزدا بر اهريمن به شمار مي آوردند. چنين است که هنوز ايرانيها آن را به جشن و شادماني برگذار ميکنند. بدين ترتيب که خانواده ها و بستگان و دوستان به دور کرسي يا کنار بخاري گرد هم مي آيند و رسم بر اين است که براي شام خورش فسنجان مي پزند و با شيريني و ميوه هاي گوناگون به ويژه آجيلي به نام مشکل گشا و ميوه هايي چون انگور، انار، ازگيل، خرمالو و نيز هندوانه و خربزه از يکديگر پذيرايي ميکنند.

در مــــــازندران و گيلان اگر اين هنگام برف باريده باشد مقداري برف را با شيره يي به نام کف که از پختن نيشکر براي ساختن شکر سرخ در روستاها فراهم ميسازند، ميخورند و باورشان اين است که با خوردن هندوانه و آميخته برف و شيره نيشکر، انسان در زمستان دچار سرماخوردگي نخواهد شد. در اين شب بزرگترها همراه با گفتگوها براي کوچکترها داستان هاي شيريني ميگويند از سده هاي پيش، گرفتن فال با ديوان حافظ نيز به اين رسم افزوده شده است.

سفره شب يلدا:

سفره شب يلدا، به نام سفره ميزد MYAZD هم معروف است و ميزد عبارت است از ميوه هاي تازه مانند هندوانه، انار و انگور، سيب و گلابي و خربزه و به، ميوه هاي خشك مانند برگه زردآلو، برگه هلو، انجير خشك، سنجد، كشمش و آجيل شامل مغز گردو و بادام، پسته، فندق كه در بين زرتشتيان به لرك LORK معروف است. به افتخار و ويژگي مهر يا خورشيد همه حاضران از آن بهره مند شده و در خانه اي اگر فرد ناتواني وجود داشته باشد كه نتواند در آ ن جمع حاضر شود قسمتي از ميوه ها و آجيل را به عنوان تبرك برايش هديه مي برند تا در اين كار خير هم بهره گردد.در اين شب معمولاً رسم بر اين بود كه جهت حفظ كيان خانواده و اجتماع و بزرگداشت سالمندان اين گونه مراسم در منزل يكي از بزرگان فاميل مثل پدربزرگ، مادربزرگ و ... برگزار مي شد و به شادي و براي عبرت آموزي با نقل قصه و اسطوره هاي دل انگيز و شادي آور و اميدوار كننده و شاهنامه خواني و گرفتن فال و صرف ميوه ها و شيريني و آجيل گرد آمده تا صبح به جشن و شادي مي پرداختند.

درخت يلدا :

يكي از محققان دانشگاه بالتيمور در معرفي شب يلدا مي نويسد: يلدا يك جشن است. با اينكه سال نو پارسي در مارس آغاز مي شود، اما در اين روز براي گراميداشت طولاني ترين شب سال افراد دورهم جمع مي شوند. اين سنت از زمان زرتشت پيامبر بر جاي مانده است. هر چند كه در طول قرن ها بسياري از جشن هاي زرتشتيان تغيير كرده و در حال حاضر ۳۰۰ هزار زرتشتي كه در هند و ايران زندگي مي كنند برخي از جشن هاي زرتشتيان را برگزار مي كنند.يلدا در پاكستان و هند و در واشنگتن و شمال آمريكا از طرف زرتشتيان جشن گرفته مي شود. در جشن شب يلدا كه سال گذشته در واشنگتن برگزار شد بسياري از زرتشتيان پارسي، هندي و پاكستاني تا طلوع خورشيد با گوش دادن به موزيك هاي ايراني به پايكوبي پرداختند.سال گذشته يكي از محققان زرتشتي در شب يلدا خطاب به مدعوين گفت: چقدر از مردم حاضر در اينجا درخت كريسمس را آماده كرده اند؟ تعدادي دست بالا رفت. سپس پرسيد چند تن درخت يلدا را تزيين كرده اند، مدعوين متعجب شدند برخي خنديدند. اين محقق با تندي گفت اين چيزي است كه شما بايد داشته باشيد: «درخت يلدا». زيرا درخت كريسمس از درخت يلدا گرفته شده است. وي سپس ادامه داد كه در دوران پارس باستان در شب يلدا درخت سبزي را تزيين مي كردند كه نشانه سبزي هميشگي باشد. يعني روز تولد خورشيد.

يلداتون مبارك !

منابع :‌

روزنامه شرق . مورخ اول دي 1382

وبلاگ ليلي خانومي