درباره وبلاگ

جشن سده

آتش جشن سده ، آتش مهر وطن است           کاندرین ملک نخواهد که شب تار بود

در چنین جشن طرب ، آری خورشید دگر           گر  بتابد  ز  دل  خاک  سزاوار  بود

خرم است این سده و شادروان باد که گفت    شب جشن سده را حرمت بسیاربود

پیدایش جشن سده

میان آریاییهای هند و ایرانی ، داستانها و روایات بسیاری درباره آتش و چگونگی پیدایش آن موجود است . رایج ترین این افسانه ها روایت فردوسی است . در شاهنامه آمده است که ، بر سر راه هوشنگ شاه (پادشاه پیشدادی ) مار سیاهی ظاهر شد . هوشنگ سنگی به آن مار سیاه پرتاب کرد جرقه ای پدید آمد و در خار و خاشاک افتاد و آتش پدید آمد و مار سیاه گریخت . مردم آتش را روشن نگاه داشتند و هر ساله در همان هنگام جشن بزرگی به یادبود آن حادثه بر پا کردند که استمرار یافت .

روشنی و آتش ، سمبل  زیبایی و برکت و آسایش وجود خداوند است. مار سیاه کنایه است از بدی، تباهی، مرگ و هر چیز شیطانی. با روشن شدن آتش، مار می گریزد و نیکی بر بدی غلبه می کند.

روشنی و آتش و آفتاب، تجلی اهورامزدا است. اهورامزدا به وسیله نور، متجلی می شود. نور مایه زندگی و خورشیدافزار زندگی است. ایرانیان از دورترین ایام ، چنین می اندیشیدند هنگامی که می خواستند ستایش خداوند را انجام داده نماز بگذارند، به سوی خورشید می ایستادند. هرگاه شب بود و یا در جایی سربسته ( آتشکده ) نماز می گذاردند و ستایش پروردگار می نمودند، رو به آتش فروزان، که با بوهای خوش، فضا را معطر می ساخت، می ایستادند.

وجه تسمیه سده

سده واژه ای فارسی است. در پهلوی باید به شکلی از این اشکال: سَت، سَتَگ ، سَذَک و یا سَذ بوده باشد. در فارسی میانه و فارسی باستان و اوستا واژه ست به معنی سد یعنی عدد سد می باشد.

پس سده برگرفته است از عدد سد (صد). می گویند چون سد روز از زمستان بزرگ ( از اول آبان ) سپری می شد، مردم جشن سده بر پا می کردند. به تعبیری دیگر سد هنگام، یعنی پنجاه شب و پنجاه روز به نوروز مانده جشن را برپا می دارند.

مراسم جشن سده

امروزه زرتشتیان، این جشن و جشنهای دیگر را نخست در محلی عمومی برپا می کنند که همگان در آن شرکت نمایند و هدف آن دیدار و همبستگی و تعاون و یگانگی است. آنگاه هر خانواده، با توجه به توانایی و امکانات خود، در خانه نیز مراسم جشن را بر پا می دارد. هدف دیگر از دیدگاه دینی، گرد آمدن نیکان و پیروان آیین نیک مزدیسنی و نیرومند شدن بر علیه شر و بدی است.

روز دهم بهمن ماه، زرتشتیان به هنگام نیمروز آش ویژه ای می پختند که انواع سبزیها و حبوب و گوشت در آن وجود داشت. همچنین روغن جوشی یا تهیه سیروگ که نان ویژه ای است که آنرا در روغن کنجد سرخ می کنند. به یاد در گذشتگان، اوستا خوانی جهت شادی آنان، تا عصر مرسوم بود. مقارن با غروب آفتاب، موبدان با لباس ویژه سفید، لاله به دست و زمزمه کنان، گرد پشته ای از خار و هیمه سه بار میگردند و آنگاه با آتشی که در لاله ها می سوزد و از آتش آتشکده افروخته شده در پشته ها می زنند و تا هنگامی که آتش خاموش شود به جشن و پایکوبی می پردازند. و همه مهمانان که بیش از چندهزار نفر می شوند با فریادهای شادی دور آتش می گردند و این ترانه را می خوانند:

صد به سده ، سی به گله                          پنجاه به نوروز، ها بله

خانواده هایی که به محل عمومی جشن نمی رفتند، در بام خانه آتش می افروختند. این مراسم را سده سوزی می گویند و معتقدند که از این شب به بعد، سرمای زمستان تدریجاً کاسته شده و هوا رو به گرمی می رود.

در این روز، در بازارها کالای ویژه این جشن به فروش می رفت. و شهرها آذین بندی و چراغان می شد. در بازار، اسباب بازیهایی چون شمشیر و سپر چوبین و عروسک و تندیسه جانواران و ماسکهایی از حیوانات که بر صورت می نهند فروخته می شد که در جشنهای عمومی همچون سده ( کارناوالها ) استفاده می شد. و بوقهای ویژه سده که از سفال می ساختند و جهت استقبال از این جشن، با ساز و بوق، به کار می رفت.

                                                جشن سده مبارک !

منبع : گاه شماری و جشن های ایران باستان - هاشم رضی

.: سارا :.